Yüzme havuzu su kalitesi: kayıt ve denetim dosyası
Havuz, tesisin yılda on iki kez denetlenen tek bölümüdür — ve uygunsuz çıkan tek bir mikrobiyolojik sonuç sezon ortasında faaliyeti durdurabilir. Yönetmelik bu yüzden işleticiye günde üç ölçüm ve bunların kaydını yükler. Bu yazı, denetim günü açılacak dosyada ne olması gerektiğini anlatır.
Sezon ortasında havuzun kapanması, bir otel için tek bir denetim gününün doğurabileceği en pahalı sonuçtur. Yönetmelik bunu mikrobiyolojik uygunsuzlukta doğrudan, kimyasal uygunsuzlukta ikinci adımda öngörür.
Tek metin, tek yükümlü: işletici.
Çerçeveyi 2011 tarihli yönetmelik kurar; sınır değerleri ve sıklıkları ekleri doldurur. Hangi analizi kimin yaptığı değişir, kaydın sahibi değişmez.
| Metin | Ne düzenler | Sizin için anlamı |
|---|---|---|
| Yüzme Havuzu Yönetmeliği (RG 6/3/2011-27866) | Havuz suyunun kimyasal (Ek-1), fiziksel (Ek-2) ve mikrobiyolojik (Ek-3) niteliklerini, işleticinin kendi izlemesini (Ek-4), aylık denetimi (md. 12) ve uygunsuzluk sonuçlarını (md. 13) belirler. | Yükümlü, hizmeti satın alan değil havuzu işletendir. Analiz sonuçları denetimde işletici tarafından ibraz edilir (md. 5/3). |
| Ek-4 — işletici analizleri | İşleticinin kendi yaptığı ölçümler: sıcaklık, pH ve serbest klor günde en az üç defa; siyanürik asit, renk ve bulanıklık her gün; toplam alkalinite haftada bir. | Denetimde ilk açılan defter budur. Ayda bir gelen laboratuvar raporu bu defterin yerini tutmaz — ikisi ayrı yükümlülüktür. |
| 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu | Yönetmeliğin dayanağı ve müeyyide kaynağı; aykırılıkta işletme sahibi ve kullanıcılar hakkında bu kanuna göre işlem yapılır (md. 17). | Kayıt eksikliği yalnız idari bir not değildir; havuzun kapatılmasına kadar giden bir zincirin ilk halkasıdır. |
İki ayrı izleme, iki ayrı defter.
Ayda bir gelen laboratuvar raporu ile işleticinin günlük ölçümleri birbirinin yerine geçmez. Denetimde ikisi de sorulur; eksik olan genellikle ikincisidir.
| Kim | Neyi ölçer | Sıklık | Nereye |
|---|---|---|---|
| Müdürlük / yetkili laboratuvar | Ek-1 kimyasal · Ek-2 fiziksel · Ek-3 mikrobiyolojik | Ayda bir (Ek-3 yoğun dönemde ayda iki) | Laboratuvar raporu |
| İşletici | Sıcaklık · pH · serbest klor (rejime göre H₂O₂ ve biguanid) | Günde en az 3 — ilki açılıştan önce, sonra 4’er saat arayla | Analiz kayıt defteri |
| İşletici | Siyanürik asit · renk · bulanıklık | Her gün | Analiz kayıt defteri |
| İşletici | Toplam alkalinite | Haftada bir | Analiz kayıt defteri |
| Müdürlük | Havuz, havuz suyu ve kimyasalların denetimi | Her ay | Denetim tutanağı |
Havuz suyundan numune alma işi Müdürlüğe ya da bu konuda akredite olmuş ve Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlara aittir. Numune, su akımının en düşük veya kullanımın en yoğun olduğu bölgeden, havuz kenarının yaklaşık 50 cm uzağından ve su yüzeyinin 20 cm altından alınır. Mikrobiyolojik numune laboratuvara en geç 12 saat, kimyasal numune 24 saat içinde ulaşmalıdır.
Değerler dezenfeksiyon rejimine göre değişir.
Havuz suyunun sınır değerleri tek bir tablo değildir: kullanılan dezenfeksiyon yöntemi ve havuzun açık ya da kapalı olması aynı parametrenin aralığını değiştirir. Aşağıdaki değerler Ek-1, Ek-2, Ek-3 ve Ek-4’ten alınmıştır.
| Parametre | Sınır değer | Not |
|---|---|---|
| pH | 6,5 – 7,8 | H₂O₂ + biguanid rejiminde 8,2’ye kadar uygun |
| Serbest klor — kapalı havuz | 1 – 1,5 mg/L | Havuz mahallinde ölçülür |
| Serbest klor — açık havuz | 1 – 3 mg/L | Havuz mahallinde ölçülür |
| Serbest klor — ozon / UV / ClO₂ | 0,3 – 0,6 mg/L | Diğer dezenfeksiyon sistemleri |
| Bağlı klor | en çok 0,2 mg/L | Klor ve klorlu bileşik kullanılan havuzlarda |
| Siyanürik asit | en çok 100 mg/L | Yalnız stabilizatörlü klor kullanılan havuzlarda |
| Hidrojen peroksit | 40 – 80 mg/L | Bu havuzlarda serbest klor ölçümü YAPILMAZ |
| Biguanid | 2 – 30 mg/L | H₂O₂ + biguanid rejimi |
| Toplam alkalinite (CaCO₃) | 30 – 180 mg/L | H₂O₂ + biguanid rejiminde 220’ye kadar uygun |
| Sıcaklık — kapalı havuz | 26 – 28 °C | Havuz mahallinde ölçülür |
| Sıcaklık — açık havuz | 26 – 38 °C | Üst değer Ek-4’ten; Ek-2’de hücre boş |
| Bulanıklık | 0,5 NTU/FNU (SiO₂/Jackson 5 birim) | Fiziksel nitelik, Ek-2 |
| Renk | 10 birim Pt/Co | Fiziksel nitelik, Ek-2 |
| Toplam koloni (jerm) sayısı | en çok 200 CFU/ml | TS EN ISO 6222 |
| Toplam koliform · E. coli | 0 / 100 ml | TS EN ISO 9308-1 — sıfır tolerans |
| Pseudomonas aeruginosa | 0 / 100 ml | TS EN ISO 16266 — sıfır tolerans |
Ek-2’de açık havuz sıcaklığının üst hücresi boştur; aynı satır Ek-4’te 38 °C olarak verilir. Bu yazıda ve pratikte Ek-4’teki değer esas alınmıştır. Denetimde tartışma çıkarsa kaynağın Ek-4 olduğunu belirtmek işinizi kolaylaştırır.
Denetimde açılacak dosyada ne olmalı.
| Bölüm | Neden orada olmalı |
|---|---|
| Analiz kayıt defteri | Ek-4 ölçümlerinin tarih-saatli kaydı. Denetimde doğrudan kontrol edilen kalemlerden biridir (md. 12/1-c); günde üç ölçüm ancak saatiyle birlikte kanıtlanır. |
| Laboratuvar raporları | Ek-1, Ek-2 ve Ek-3 analiz sonuçları. İşletici tarafından en az bir yıl saklanır ve denetimde ibraz edilir. |
| Numune alma formları (Ek-6) | Her numune için iki nüsha düzenlenir; biri numuneyle laboratuvara gider, diğeri numuneyi alan kurumda kalır. Kod numarası hem formda hem şişede olur. |
| Kimyasal ruhsatları ve deposu | Kullanılan dezenfektan ve havuz kimyasallarının Bakanlıktan ruhsatlı olması, ayrı bir depo ve yeterli kişisel koruyucu ekipman bulunması denetlenir (md. 12/1-a, b). |
| Kadro belgeleri | Mesul müdür, havuz suyu operatörü ve sertifikalı cankurtaran istihdamı zorunludur (md. 8/a). Operatör eğitimi Halk Eğitim Müdürlükleri ve/veya İŞKUR tarafından verilir. |
| Temizlik kayıtları | Kapanış saatinden sonra havuz dip temizliği dâhil genel temizlik (md. 8/f), yılda en az bir defa tam boşaltma (md. 8/e), çocuk havuzunda ayda bir boşaltma ve dezenfeksiyon (md. 9/2). |
| Kullanıcı panosu | Havuz açık olduğu sürece son sıcaklık, pH, serbest klor ve mikrobiyolojik sonuçlar kullanıcıların görebileceği bir panoda yazıyla veya elektronik olarak ilan edilir (md. 5/4). |
| Temiz Havuz Sertifikası (Ek-5) | Takvim yılı uygun geçerse Müdürlük tarafından düzenlenir; sonraki denetimlerde uygunsuzluk çıkarsa iptal edilir (md. 12/2). Dosyanın yıllık çıktısıdır. |
Sık karşılaşılan hatalar.
- Günlük ölçümün üç yerine bire indirilmesi ya da ilkinin havuz açıldıktan sonra alınması — Ek-4 ilk ölçümü kullanımdan ÖNCE ister, sonrakiler 4’er saat arayla.
- Hidrojen peroksit + biguanid ile işletilen havuzda serbest klor ölçmeye çalışmak — Ek-1 dipnotu bu havuzlarda serbest klor ölçümü yapılmayacağını açıkça yazar; ölçülmesi gereken H₂O₂ ve biguaniddir.
- Stabilizatörlü klor bileşiğinin kapalı havuzda kullanılması — md. 14/3 bunları yalnız açık havuzlara bırakır.
- Serbest klor, hidrojen peroksit, biguanid ve sıcaklığın laboratuvara gönderilmesi — dört ölçüm de havuz mahallinde yapılmak zorundadır, yoldaki değişim sonucu anlamsızlaştırır.
- Numunenin tesisin kendi personeli tarafından alınması — numune alma işi Müdürlüğe ya da bu konuda akredite olup Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlara aittir (md. 6/6).
- Kullanıcı panosunun boş ya da haftalar öncesine ait kalması — pano, havuz açık olduğu SÜREKÇE güncel son sonuçları göstermek zorundadır.
- Çocuk havuzunun ana havuzun defterine yazılması — çocuk havuzu ayrı olur, müstakil su hazırlık tesisine sahiptir ve ayda bir boşaltılıp dezenfekte edilir (md. 9).
- Tek bir mikrobiyolojik pozitifin “sınıra yakın” sayılıp beklenmesi — koliform, E. coli ve P. aeruginosa’da sınır sıfırdır ve sonucu faaliyetin durdurulmasıdır.
Bu dosyanın jetek1.com'daki karşılığı.
jetek1.com'un teknik servis modülünde havuz için yedi ayrı görev tanımlıdır: ön değerlendirme, günlük ölçüm, haftalık kontrol, numune, günlük temizlik, temizlik-dezenfeksiyon ve tesis denetimi. Günlük ölçüm tek kayıt içinde saatli bir ızgara olarak girilir — günde üç ölçüm üç ayrı iş açmaz. Sınır değerler havuzun künyesinden çözülür: dezenfeksiyon rejimi ve açık/kapalı bilgisi girildiğinde ilgili aralık kendiliğinden uygulanır, o rejimde ölçülmeyen parametre forma hiç gelmez. Havuz kenarındaki karekod ise md. 5/4'ün istediği elektronik panoyu açar: son sıcaklık, pH, serbest klor ve mikrobiyolojik sonuçlar kullanıcıya görünür.
Bu sayfa havuz kayıtlarının yapısını tanıtır; yönetmeliğin metni değildir. Yönetmelik yüzme amacıyla kullanılan açık ve kapalı yüzme havuzlarını kapsar; sağlık amaçlı kaplıca ve mineralli su havuzları ile ticari amaçlı kullanılmayan havuzlar kapsam dışındadır ve kendi mevzuatına tabidir. Numune alma yetkisi Müdürlüğe ve yetkilendirilmiş laboratuvarlara, mesul müdür ile havuz suyu operatörü ve cankurtaran istihdamı ise işleticiye aittir. Bağlayıcı gereklilikler için Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları Hakkında Yönetmelik'in güncel metnine, tereddütte il sağlık müdürlüğünüze başvurun.