Yangın tesisatı bakım çizelgesi: hangi sistem, hangi periyot?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bakımı zorunlu kılar ama periyotları kendisi yazmaz — her sistemi kendi standardına havale eder. Bu yüzden 'yangın bakımı yaptırıyoruz' cümlesi tek başına bir şey söylemez: dört ayrı sistem, dört ayrı standart, haftalıktan 10 yıla uzanan bir periyot merdiveni vardır. Bu yazı tesisi işleten tarafa hangi kaydın hangi aralıkta birikmesi gerektiğini anlatır.
Standartlar bakımı iki programa böler: günlük ve haftalık kontroller binanın kendi ekibine, üç aylık ve üzeri servis programı yetkili firmaya aittir. Kullanıcı tarafının kaydı tutulmazsa, bir olayda "haftalık pompa deneyi yapılmış mıydı" sorusunun cevabı yoktur.
Yönetmelik ne diyor, sizden ne bekleniyor.
BYKHY dört maddeyle çerçeveyi kurar; teknik içeriği adını verdiği standartlara bırakır. Sorumluluk her maddede bina tarafındadır.
| Madde | Ne düzenler | Sizin için anlamı |
|---|---|---|
| BYKHY md. 84 | Acil aydınlatma, yönlendirme ve yangın algılama-uyarı sistemleri: periyodik kontrol-test-bakım bina sahibi/yöneticisinin (veya yazılı devirle bina yetkilisinin) sorumluluğundadır. | Algılama sisteminin bakımsız kalması doğrudan sizin sorumluluğunuzdur; devrettiyseniz devir yazılı olmalı. |
| BYKHY md. 94(7) | Yangın dolapları ve hortum makara sistemlerinde TS EN 671-3'te belirtilen periyodik bakımların yaptırılması mecburidir. | Yönetmelik standardı adıyla zorunlu kılar — 'dolaplara baktırdık' yetmez, EN 671-3'ün yıllık bakımı ve 5 yıllık hortum deneyi aranır. |
| BYKHY md. 99(7) | Söndürücülerin periyodik kontrolü ve bakımı TS ISO 11602-2'ye göre yapılır; yılda bir yerinde genel kontrol, DÖRDÜNCÜ yılın sonunda söndürme maddesi yenilenir ve hidrostatik test yapılır. | Sektörde '5 yıl' ezberi yaygındır; Türk yönetmeliği 4 yıl der. Doluma giden cihazın yerine aynı özellikte geçici cihaz bırakılması da zorunludur. |
| BYKHY md. 100 | Su bazlı söndürme sistemlerinin (sprinkler dahil) periyodik kontrol-test-bakımı ilgili standarda göre şarttır. | Sprinklerde ilgili standart TS EN 12845'tir; bakım programı Madde 20'de tarif edilir. |
Söndürücüde uluslararası standart 5 yıllık boşaltmalı bakım ve 10 yıllık hidrostatik deney verir; Türk yönetmeliği daha sıkıdır ve dördüncü yılın sonundasöndürme maddesinin yenilenmesini ve hidrostatik testi ister. Türkiye'de bağlayıcı olan yönetmeliktir — servis firmanız "5 yıl" diyorsa bu farkı sorun.
Dört sistem, dört standart.
Makine dairesinde yan yana duran sistemlerin her biri ayrı bir standarda tabidir. Sözleşmede ve kayıtlarda dördü ayrı ayrı görünmelidir.
- S-1
Sprinkler sistemi — TS EN 12845 Madde 20
Yedi kademeli merdiven: haftalık gösterge/seviye/vana kontrolü ve pompa deneyi, aylık akü kontrolü (ikisi kullanıcının), 3 aylık servis (tehlike sınıfı, başlıklar, borular, her beslemenin her vana setiyle denenmesi), 6 aylık kuru alarm vanaları, yıllık tam yük pompa deneyi, 3 yılda tanklar, 10 yılda depo iç muayenesi. Tesiste yedek sprinkler stoğu (tehlike sınıfına göre 6/24/36 adet) sürekli bulunur.
- S-2
Yangın dolapları — TS EN 671-3
Sorumlu kişinin düzenli gözle kontrolü (yerinde mi, önü açık mı, hasar var mı) + yılda bir yetkili bakım: hortum tamamen açılır, işletme basıncı verilir, 17 madde kontrol edilir. 5 yılda bir her hortum azami işletme basıncıyla denenir. Her dolap raporda kendi kimliğiyle yer alır.
- S-3
Söndürücüler — TS ISO 11602-2 + BYKHY md. 99(7)
Aylık muayene (yerinde, dolu, mühürlü, göstergesi aralıkta — binanın ekibi yapabilir), yılda bir yetkili bakım (tip kategorisine göre prosedür), 4. yılın sonunda dolum + hidrostatik test. Her tüp seri numarasıyla ayrı varlıktır; 300 tüplü bir tesiste 'söndürücüler bakıldı' cümlesi kayıt değildir.
- S-4
Algılama ve alarm — TS CEN/TS 54-14
Günlük santral kontrolü ve 3 aylık bina turu (0,5 m dedektör boşluğu, buton erişimi, yedek besleme deneyi) kullanıcının; yılda bir yetkili bakımda HER buton ve HER dedektör fiilen test edilir, alarm iletimi izleme merkezinde doğrulanır, akü kapasitesi ölçümle hesaplanır.
Servis firmanızdan son yıllık sprinkler raporunu isteyin ve pompanın tam yükakış deneyini arayın: ölçülen basınç ve debi, pompanın isim levhasındaki değerlerle yan yana yazılmış olmalı. "Pompa çalıştırıldı, sorunsuz" cümlesi yıllık deneyin kaydı değildir.
Kullanıcının kendi kontrolleri.
Standartlar bazı kontrolleri servise değil binanın kendi ekibine yükler: sprinklerde haftalık gösterge-seviye-vana kontrolü ve pompa çalıştırma deneyi ile aylık akü kontrolü; algılamada günlük santral kontrolü ve üç aylık bina turu; söndürücüde aylık yerinde muayene.
- Bu kontrollerin kaydı tutulmalıdır — yapılan ama kaydedilmeyen kontrol, denetimde ve olay sonrasında yapılmamış sayılır.
- Servis sözleşmesi bu kontrolleri üstlenmiyorsa (çoğu üstlenmez), binada kimin yapacağı yazılı olarak belirlenmelidir.
- İyi bir servis firması, kullanıcı kontrollerinin aksadığını raporunda gösterir — sorumluluğun ayrıştığı yer burasıdır.
Sık karşılaşılan hatalar.
- Haftalık pompa deneyinin hiç yapılmaması veya kayıtsız yapılması — standart bu deneyi kullanıcıya verir; kaydı yoksa yapılmamış sayılır.
- Söndürücü dolumunun '5 yılda bir' sanılması — BYKHY dördüncü yılın sonunda dolum + hidrostatik test ister.
- Doluma giden söndürücülerin yerine geçici cihaz bırakılmaması — yönetmelik aynı özellikte ve sayıda cihazı zorunlu kılar; tesis o hafta korumasız kalamaz.
- Boyanmış sprinkler başlığının 'temizlenip' bırakılması — standart boyanmış veya deforme başlığın DEĞİŞTİRİLMESİNİ ister.
- Sprinkler borusunun elektrikli cihazlara topraklama olarak kullanılması — standart açıkça yasaklar; 3 aylık servisin kontrol maddesidir.
- Dedektör testinin 'santralden sinyal geldi' ile geçilmesi — standart her dedektörün algıladığı fenomenle (duman, ısı, CO) fiilen test edilmesini ister.
- Dört sistemin kayıtlarının dört ayrı klasörde, farklı formatlarda tutulması — denetimde ve olay sonrasında hangi sistemde ne yapıldığı birleştirilemez.
Bu çizelgenin jetek1.com'daki karşılığı.
jetek1.com'un teknik servis modülünde dört sistemin formları kendi standartlarının bakım bölümlerinden üretilir; kullanıcı kontrolleri ile servis programı ayrı görevlerdir ve ayrı raporlanır. Söndürücü tüpleri ve yangın dolapları envanter listesiyle kalem kalem işaretlenir; her belge ekipmanın kendi sicilinde birikir ve vadesi geçen görev tek ekranda görünür.
Bu sayfa, yangın tesisatı bakım kayıtlarının yapısını tanıtır; yönetmeliğin veya standartların metni değildir. Madde ve periyot atıfları ilgili metinlerin yapısına işaret etmek içindir; bağlayıcı gereklilikler için BYKHY'nin ve TS EN 12845, TS EN 671-3, TS ISO 11602-2 ile TS CEN/TS 54-14'ün güncel metinlerine, tereddütte yetkili servis firmanıza ve itfaiye denetim birimine başvurun.